Żyjemy w świecie, w którym poczucie bezpieczeństwa stało się naszym największym złudzeniem. Mamy jeszcze instynkt samozachowawczy?
Są takie wydarzenia, obok których nie można przejść obojętnie. Nie dlatego, że są kolejną wiadomością dnia, kolejnym tematem do dyskusji czy materiałem, który przez kilka godzin będzie wyświetlał się na ekranach naszych telefonów. Są takie wydarzenia, które powinny zmusić nas do zatrzymania się i zadania sobie bardzo niewygodnych pytań.
Po tragedii w Krakowie mam jedną zasadniczą refleksję: jako społeczeństwo zatraciliśmy czujność. Mam tu na myśli naszą zdolność do rozpoznawania zagrożenia, reagowania na nie i chronienia siebie oraz swoich najbliższych.
Przez lata przyzwyczailiśmy się do komfortu. Zbudowaliśmy sobie świat, w którym bezpieczeństwo traktujemy niemal jak coś oczywistego. Żyjemy w pewnego rodzaju bańce, patrząc na rzeczywistość przez różowe okulary. Nie chcemy myśleć o zagrożeniach, nie chcemy dopuszczać do siebie myśli, że zło może pojawić się nagle, w miejscu, w którym czujemy się całkowicie bezpiecznie. Co więcej, nie zawsze musi nadejść z zewnątrz. Zagrożenie może pojawić się również z naszej własnej społeczności.
Szczególnie poruszyły mnie materiały z miejsca tragedii. Zwróciłam uwagę na nagrania wykonywane z bardzo niewielkiej odległości od strefy zagrożenia. Zaczęłam zastanawiać się, co dzieje się z człowiekiem w takiej chwili, kiedy zamiast w pierwszej kolejności pomyśleć o własnym bezpieczeństwie, sięga po telefon, żeby zarejestrować wydarzenie.
Czy naprawdę wiemy, co zrobić, kiedy niebezpieczeństwo pojawia się kilka metrów od nas? Czy potrafimy ochronić dzieci, rodzinę, osoby, za które jesteśmy odpowiedzialni? Czy wiemy, jak się zachować, gdzie szukać schronienia i kiedy ucieczka jest jedynym rozsądnym rozwiązaniem?
Mam wrażenie, że odpowiedzi na te pytania mogą być dla wielu z nas bardzo niewygodne.
Wychowanie, odpowiedzialność i siła charakteru
Kolejna kwestia, która nie daje mi spokoju, dotyczy przygotowania młodych ludzi, a szczególnie mężczyzn, do odpowiedzialności za siebie i swoich bliskich.
W moim przekonaniu mężczyzna powinien być dla swojej rodziny oparciem. Powinien mieć w sobie gotowość do ochrony najbliższych, odwagę, opanowanie i umiejętność podejmowania decyzji w trudnych chwilach. Nie chodzi o pozowanie na bohatera ani o udawanie człowieka, który się nie boi. Chodzi o odpowiedzialność, która nie kończy się wtedy, kiedy kończy się komfort codziennego życia.
Wielokrotnie wraca do mnie pewien obraz – polonez, nasz narodowy taniec. W tradycyjnym układzie to mężczyzna prowadzi kobietę, wyznacza kierunek, oferuje jej swoje ramię. Dla mnie jest to symbol pewnego modelu odpowiedzialności i partnerstwa. Oczywiście prawdziwa ochrona nie polega na dominacji, ale na gotowości do wzięcia odpowiedzialności za drugiego człowieka, za kobietę za dzieci.
Mam również poczucie, że w wychowaniu kolejnych pokoleń za mało rozmawiamy o sile charakteru, odporności psychicznej i konieczności mierzenia się z własnymi bolączkami i słabościami. Coraz częściej mówimy o komforcie, dobrostanie i prawie do okazywania emocji. Ale równie ważne jest uczenie, jak sobie z nimi radzić, jak budować odporność i jak nie poddawać się w sytuacjach wymagających działania.
Nie możemy wychowywać kolejnych pokoleń w przekonaniu, że wszystko powinno być łatwe, wygodne i przyjemne. Życie takie nie jest, właśnie jesteśmy tego naocznymi świadkami.
Czy jesteśmy przygotowani na sytuacje kryzysowe?
Szczególnie poruszyła mnie wypowiedź redaktora jednej z ogólnopolskich stacji telewizyjnych, który przyznał, że gdyby w chwili ataku przebywał na krakowskim rynku ze swoją rodziną, nie wiedziałby, jak zareagować i jak ochronić swoich najbliższych. Ta wypowiedź dała mi wiele do myślenia. Bo jeśli dorosły człowiek nie wie, jak zachować się w obliczu bezpośredniego zagrożenia, to rodzi się pytanie: jak przygotowani jesteśmy jako społeczeństwo?
Gdzie jest edukacja z zakresu obrony cywilnej? Gdzie są regularne, przymusowe szkolenia dla dorosłych, młodzieży i dzieci? Gdzie trening reagowania na zagrożenia, ewakuacji i podstawowych zasad przetrwania?
Nie wystarczy wydać poradnik i uznać, że społeczeństwo zostało przygotowane. Wiedza musi być ćwiczona. Człowiek w sytuacji kryzysowej nie powinien dopiero zastanawiać się, co zrobić. Powinien mieć to przećwiczone, wyryte w pamięci mięśniowej – przynajmniej te podstawowe zachowania, które pozwolą mu działać.
Mam również bardzo konkretne przemyślenia dotyczące służby wojskowej. Uważam, że powinniśmy poważnie wrócić do dyskusji o obowiązkowym przygotowaniu wojskowym mężczyzn. Nie chodzi mi o wysyłanie wszystkich na front ani o militaryzowanie społeczeństwa. Chodzi o dyscyplinę, sprawność, odporność, znajomość podstawowych zasad obrony i świadomość odpowiedzialności za bezpieczeństwo własne oraz wspólnoty.
Jednocześnie uważam, że podstawowa edukacja obronna powinna obejmować wszystkich obywateli, niezależnie od płci. Kobiety również muszą wiedzieć, jak reagować, jak udzielać pomocy i jak chronić siebie oraz dzieci.
Nie chodzi o straszenie. Chodzi o przygotowanie.
Mam szczęście żyć u boku mężczyzny, który wie, czym jest odpowiedzialność za rodzinę. Wiem, że w trudnej sytuacji mogę na nim polegać. Nie oznacza to jednak, że można zakładać, iż każdy człowiek posiada takie umiejętności i taką gotowość. Tego trzeba uczyć, to trzeba kształtować i wzmacniać.
Nie możemy czekać na kolejną tragedię, żeby zacząć rozmawiać o bezpieczeństwie. Nie możemy za każdym razem budzić się dopiero wtedy, kiedy dramat rozgrywa się na naszych oczach.
Świat składa się zarówno z dobra, jak i zła. Możemy to wypierać, możemy tego nie lubić, możemy nie chcieć o tym myśleć, ale nie zmienimy w ten sposób rzeczywistości.
Być może wydarzenia w Krakowie powinny stać się dla nas bolesnym momentem otrzeźwienia. Nie po to, żebyśmy zaczęli żyć w strachu, ale po to, żebyśmy przestali żyć w złudzeniu, że nic złego nie może nam się przydarzyć.
Jako społeczeństwo potrzebujemy nie tylko poczucia bezpieczeństwa. Potrzebujemy rzeczywistego przygotowania do sytuacji, w których tego bezpieczeństwa zabraknie.
Bo odpowiedzialność zaczyna się dużo wcześniej niż w chwili zagrożenia.
