Dostęp radnych do umów spółek komunalnych – orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego
Jak wynika z doniesień i orzecznictwa sądowego, podmioty komunalne nie mogą ograniczać radnym dostępu do dokumentacji finansowej, powołując się na brak spełnienia przesłanek interesu publicznego. Naczelny Sąd Administracyjny potrzymał stanowisko, że radny sprawujący mandat i kontrolujący wydatkowanie środków publicznych działa na rzecz wspólnoty samorządowej.
Przebieg sporu o dostęp do umów cywilnoprawnych
Spór rozpoczął się w momencie, gdy radny złożył wniosek do spółki Gminne Centrum Sportu Trzebnica-Zdrój sp. z o.o. o udostępnienie wszystkich umów cywilnoprawnych zawartych w 2022 roku. W odpowiedzi spółka uznała, że wnioskowane dane stanowią informację przetworzoną i zażądała wykazania szczególnie istotnego interesu publicznego.
Mimo przedstawionych przez wnioskodawcę wyjaśnień, spółka wydała decyzję odmowną, którą podtrzymała także po ponownym rozpatrzeniu sprawy. W konsekwencji radny zdecydował się na zaskarżenie decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (sygn. akt IV SA/Wr 595/22) potwierdził, że przygotowanie żądanych dokumentów wiąże się z wytworzeniem informacji przetworzonej, co wymaga przejrzenia umów, sporządzenia ich kopii oraz przeprowadzenia procesu anonimizacji. Jednocześnie sąd orzekł, że radny w pełni wykazał istnienie szczególnie istotnego interesu publicznego.
W ocenie WSA za uwzględnieniem wniosku przemawiały następujące fakty: spółka stanowi w całości własność gminy, jej umowy są finansowane ze środków publicznych, a w badanym okresie podmiot ten wygenerował stratę finansową przekraczającą 2,8 mln zł (co stanowiło wzrost w stosunku do 2020 roku). Sąd uznał, że celem radnego była weryfikacja racjonalności wydatków w interesie mieszkańców. W efekcie WSA uchylił decyzje spółki i zasądził na rzecz radnego zwrot kosztów postępowania. Spółka wniosła od tego wyroku skargę kasacyjną, podnosząc m.in., że posiada odrębną osobowość prawną, a sam mandat radnego nie gwarantuje automatycznie istnienia interesu publicznego.
Rozstrzygnięcie i wnioski Naczelnego Sądu Administracyjnego
Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt III OSK 1358/23) oddalił skargę kasacyjną spółki. Sąd zaznaczył, że na tym etapie kluczowa była wyłącznie ocena obecności szczególnie istotnego interesu publicznego. Zgodnie z wykładnią NSA, gospodarowanie mieniem komunalnym i środkami publicznymi ma z natury rzeczy kluczowe znaczenie dla społeczności lokalnej.
Jak wskazano w uzasadnieniu, wnioski radnych składane w ramach wykonywanego mandatu korzystają z domniemania istnienia szczególnie istotnego interesu publicznego. Podmiot odmawiający dostępu do informacji nie może opierać się na ogólnych sformułowaniach o „celach politycznych”, lecz musi przedstawić rzetelne argumenty merytoryczne. NSA przypomniał również, że forma spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie zwalnia podmiotu z obowiązków informacyjnych, gdyż spółka komunalna realizuje zadania własne gminy, a jej finanse wpływają na budżet samorządu. Udostępnienie informacji w opisanych okolicznościach wpisuje się w dyspozycję art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Informacje o sprawie opublikowała Sieć Obywatelska Watchdog Polska.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy spółka komunalna działająca jako spółka z o.o. musi udostępniać informacje publiczne?
Tak. Zgodnie z orzeczeniem NSA, funkcjonowanie w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie wyłącza obowiązków w zakresie udostępniania informacji publicznej, ponieważ spółka komunalna jest narzędziem do realizacji zadań własnych gminy.
Dlaczego żądanie udostępnienia umów uznano za informację przetworzoną?
Sąd uznał, że udostępnienie wszystkich umów cywilnoprawnych z danego roku wymagało od spółki podjęcia dodatkowych działań organizacyjnych, takich jak przejrzenie dokumentów, wykonanie kopii oraz ich anonimizacja.
Czy radny musi udowadniać szczególnie istotny interes publiczny?
Według stanowiska NSA, wnioski kierowane przez radnych w związku z pełnieniem mandatu korzystają z domniemania istnienia szczególnie istotnego interesu publicznego. To organ odmawiający musi przedstawić konkretne dowody i argumenty wykazujące brak takiego interesu.
Jakiej kwoty straty dotyczyła sprawa spółki komunalnej w Trzebnicy?
Z ustaleń zawartych w wyroku wynika, że Gminne Centrum Sportu Trzebnica-Zdrój sp. z o.o. wygenerowało stratę finansową w wysokości ponad 2,8 mln zł, co było kwotą wyższą niż strata zanotowana w 2020 roku.
Czytaj również:
https://goleniow24.info/rada-nie-moze-pozbawic-sie-diet/
Od lutego 2025 roku nie zostawisz już dokumentów w urnie podawczej
