Kary dla gmin za brak kontroli palenisk. Ministerstwo Klimatu zapowiada złagodzenie przepisów
Samorządy w całej Polsce mocno odczuwają skutki nowych wymagań związanych z walką ze smogiem. Z danych wynika, że w latach 2024–2025 wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska nałożyli na gminy 81 kar na łączną kwotę ponad 4,3 mln zł za niedopełnienie obowiązków antysmogowych. W odpowiedzi na rosnące niezadowolenie samorządów, Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ) zapowiada jednak złagodzenie rygorystycznych sankcji.
Miliony złotych w karach i ogromna presja na samorządy
Problem dotyczy realizacji przez gminy zadań związanych z egzekwowaniem przepisów uchwał antysmogowych oraz przeprowadzaniem inspekcji domowych palenisk. Jak się okazuje, część samorządów ma problem z dotrzymaniem wyśrubowanych norm ze względu na bariery organizacyjne i finansowe.
Warto jednak podkreślić, że aktywność samorządów w terenie stale rośnie. W samym 2024 roku gminy przeprowadziły prawie 104 tys. kontroli przestrzegania uchwał antysmogowych, a w 2025 roku liczba ta wzrosła do ponad 128,2 tys. Najwięcej takich działań odnotowano w województwach mazowieckim i małopolskim. Równolegle prowadzono setki tysięcy kontroli dotyczących spalania odpadów i niedozwolonej roślinności.
Mimo to, niedopełnienie pełnego zakresu biurokratycznych lub strukturalnych wymogów skutkuje dotkliwymi karami finansowymi nakładanymi przez WIOŚ, co spotyka się z ostrą krytyką ze strony władz lokalnych.
MKiŚ zapowiada zmianę kursu i elastyczniejsze przepisy
Wiceminister klimatu Krzysztof Bolesta zapowiedział przygotowanie zmian legislacyjnych, które mają ulżyć samorządom. Nowe regulacje mają umożliwić m.in. odroczenie płatności nałożonych sankcji nawet o dwa lata.
Co więcej, gminy zyskałyby szansę na zmniejszenie, a nawet całkowite uniknięcie kary. Warunkiem byłoby skuteczne wdrożenie zaległych działań naprawczych oraz przeznaczenie środków na realną poprawę jakości powietrza – np. wymianę nieefektywnych źródeł ciepła czy rozwój infrastruktury sieciowej (ciepłowniczej i gazowej).
Balans między ochroną powietrza a realiami samorządów
Zapowiadana nowelizacja ma być kompromisem między bezwzględną walką o czyste powietrze a realnymi możliwościami budżetowymi i organizacyjnymi gmin. Zamiast bezmyślnego karania samorządów, które często zmagają się z brakami kadrowymi, resort chce promować faktyczne inwestycje antysmogowe.
Eksperci wskazują, że kluczem do sukcesu będzie sprawne procedowanie nowych przepisów, które pozwolą samorządom przekierować fundusze z kar na modernizację systemów grzewczych w regionach.
